Met die afsterwe van prof Klaus Nürenberger op 27 Junie vanjaar het hierdie bydrae ook ‘n  groet– en dankwoord geword. Ek het die laaste paar weke aan hierdie bydrae gewerk en kon skryf asof hy steeds met ons is. Nou moet ek baie van die “is”-woorde in “was” verander. Sy lewe en werk (wat sy teologie insluit) sal egter verseker dat ons hom nooit vergeet nie.

Ekoteoloë het min of meer die volgende in gemeen:

  1. Hulle beklemtoon God se immanensie en deel die idee dat God in die hele skepping teenwoordig is.
  2. Hulle verkies om God, mense en die geskape wêreld eerder in relasionele en ekologiese terme te verstaan as hiërargies. God se wêreld is ‘n ekologiese wêreld wat saam ‘n huishouding vorm wat as ‘n ekonomie gestruktureer en georganiseer is en waarin alles wesenlik, onlosmaaklik en interafhanklik in een netwerk van verhoudinge bestaan. Aldrie die woorde, ekologie, huishouding en ekonomie is van die Griekse woord oikos.
  3. Hulle deel ‘n radikale herinterpretasie van die mens se rol in die skepping: die mens het nie ‘n dominerende rol in die skepping nie, maar wel die rol van ‘n vennoot.
  4. Hulle deel ‘n verbintenis tot geregtigheid vir alle skepsels – nie net vir mense nie – en hulle beklemtoon die behoeftes van die massas verarmdes en bedreigde spesies.

Volgens die literatuur oor ekoteologie is daar verstommend baie teoloë wat as ekoteoloë verstaan kan word – talle kom ook uit Afrika en is vroue. Die lysie ekoteoloë wat ek hier bespreek, is arbitrêr gekies op grond van my persoonlike kennis van hulle en hulle invloed op my eie denke. En die volgorde waarin ek hulle bespreek, is volgens ouderdom. Daarom het ek by Jurgen Moltmann begin.

Ons volgende ekoteoloog is Klaus Nürnberger. Hy is gebore op 28 Januarie 1933 in Swakopmund, Namibië en sterf op 27 Junie 2022 in Pretoria. Hy het op ‘n plaas grootgeword en het na skool ‘n BSc-graad (Agric) in Landbou-ekonomie aan die Universiteit van Pretoria behaal. Kort hierna vertrek hy egter na Duitsland vir teologiese opleiding. Hy was ‘n lidmaat van die Evangelies-Lutherse Kerk van Suid-Afrika en het die grootste deel van sy lewe as akademikus die Lutherse en breër kerklike gemeenskap gedien as dosent aan die Universiteit van Suid-Afrika en KwaZulu-Natal.

Nürnberger was een van ‘n klein groepie teoloë wat as beide wetenskaplike en teoloog praat. Hy bring dus wetenskap en teologie in sy persoon en werk by mekaar. Vir hom is die verwydering wat sedert die Verligting tussen wetenskap en teologie ontwikkel het ‘n absolute tragedie. Hy argumenteer dat die verwydering tussen teologie en wetenskap grootliks verantwoordelik is vir die katastrofiese ekonomies-ekologiese krisis waarin ons ons bevind. Hierdie verwydering het selfs die karakter van vyandigheid aangeneem tot groot skade vir die welsyn van die aarde. Daarom rus daar ‘n verpligting op die teologie en wetenskap om weer hande te vat en die wêreld uit te lei uit die katastrofe wat hul help skep het. Wetenskap en geloof behoort vennote te wees wat mekaar wedersyds aanvul en komplimenteer, sodat hulle saam in diens kan staan van die welsyn van alles op die aarde. Daarom het die wetenskap die bes moontlike geloof nodig om verantwoordelike wetenskap te wees en het geloof die bes moontlike wetenskap nodig om geloofwaardige geloof te wees.

In sy boek, Regaining sanity for the earth, wat in 2011 verskyn het, wend hy ‘n eerlike poging aan om ‘n bes moontlike geloof te formuleer wat rekening hou met die insigte en uitkomste van die wetenskap van ons tyd en wat die wetenskap uitdaag om beter wetenskap te wees. Met ‘n sensitiwiteit vir die wetenskap kyk hy krities na die Joods-Christelike geloof soos dit in die Bybel weergegee en in die tradisie en belydenisskrifte geformuleer is. Hy kyk egter veral ook krities na die Westerse ekonomie (wat hy ‘n neo-liberale ekonomie noem) as wetenskap.

In sy boek, Informed by Science, Involved by Christ (2013), formuleer hy die hart van die Christelike geloof in vars taal. Volgens hom is die God van die Bybel in wie Christene glo:

  • ‘n kreatiewe Mag wat die Bron (Source) en Vervulling (Destiny) van die skepping is
  • en wat ‘n welwillende houding en bedoeling (benevolent intentionality) het met en teenoor alles wat God gemaak het
  • en wat daarom ‘n visie van alles-insluitende optimale welsyn (comprehensive optimal well-being) vir die aarde het.
  • Om hierdie alles-insluitende optimale welsyn te realiseer, is God besig met ‘n projek van verlossing (redemptive project).
  • God nooi die mens om medewerker van hierdie projek te wees. Dit stel elke mens voor ‘n persoonlike keuse.

Nürnberger het baie oor die ekonomie gedink en geskryf. Hy beskuldig die Westerse neo-liberale ekonomie (ook genoem vrye-mark ekonomie) daarvan dat dit die mens ontmenslik en sosio-ekonomiese wanbalanse en ekologiese vernietiging regverdig. Hierdie wanbalanse en vernietiging bedreig die infrastruktuur van lewe op aarde in die algemeen en van die mensheid in besonder. Hy was absoluut oortuig daarvan dat die Westerse dominerende ekonomiese model verantwoordelik is vir die feit dat ons in die moderne era agteruit geboer het en ‘n toekoms tegemoet gaan sonder die mens, tensy …

Kom ons plaas homself aan die woord:

… humans are capable of objectifying reality, seeing it from above as it were, ‘with the eyes of God’. Doing so, they can visualise their own particular place and function within the greater whole. Only human beings can contemplate the meaning of the cosmic process in general, and of human life in particular. Only the human being has been equipped by evolution with the capacity to have a relationship with an intuited transcendent Source and Destiny of reality, however it may be perceived.

It is this capacity that is not being developed in modernity. It is, in fact, crippled and obstructed by the incessant stoking up of personal desires at the expense of a balanced and fulfilled personal and communal life, a rational and equitable allocation of productive resources, and a judicious dealing with the ecological prerequisites of life. In this sense, modernity has been a retrogressive step in the evolution of humankind. If we cannot reverse this trend towards senseless consumption and self-aggrandisement, humanity has no future.

Klaus Nürnberger het vir ons baie nagelaat om oor na te dink: oor hoe ons gekom het tot waar ons is en ook oor sy bydrae wat hy gemaak het om ons weer op koers te probeer kry. Hy het sy eie bydrae van 89 jaar en 119 dae voltooi.

Dankie, oom Klaus. Baie dankie!!!

david p botha (dpbotha2@gmail.com)

 

*     Die van julle wat graag vir Klaus Nürnberger nader wil leer ken en van sy werk wil lees, hier is sy eie webtuiste met ‘n goeie blootstelling aan hom as persoon en sy werk: Klaus Nürnberger – Professor emeritus & Research associate:- Hermeneutics & Theology (klaus-nurnberger.com)